Holoprosencefalie
Bij holoprosencefalie (HPE) hebben de hersenen van de baby zich tijdens de zwangerschap niet (helemaal) verdeeld in een linker- en een rechterdeel. Normaal gebeurt dat wel. De oorzaak kan een afwijking in de genen of een afwijking in de chromosomen zijn. Maar HPE kan ook ontstaan door een ziekte van de moeder of infectie van de baby tijdens de zwangerschap. Soms is niet duidelijk wat de oorzaak is.
Er zijn verschillende soorten holoprosencefalie. Per soort kunnen de kenmerken verschillend zijn. Hoe erg de klachten zijn, kan van persoon tot persoon verschillen. Iemand kan alleen HPE hebben, maar het kan ook één van de kenmerken zijn van een syndroom. Dan heeft iemand ook nog andere klachten.
Kinderen met HPE kunnen een klein hoofd (microcefalie) hebben. Soms hebben ze een waterhoofd (hydrocefalus). Ook zijn de ogen soms klein of heeft een baby geen ogen. De de ogen kunnen dichter bij elkaar staan, en de buitenste ooghoeken kunnen naar boven staan. Soms heeft een kind één oog dat midden in het gezicht zit. Kinderen zien soms minder goed. Bij sommige kinderen is de neus niet helemaal (goed) gegroeid. Soms hebben ze schisis. Enkele mensen met HPE hebben maar één voortand, in plaats van twee voortanden in hun gebit.
Sommige kinderen met HPE worden geboren met een open rug (spina bifida). Soms hebben ze problemen met eten. Als baby’s voelen kinderen met HPE vaak slap aan. Later kunnen hun spieren stijf worden. Meestal hebben kinderen een achterstand in de ontwikkeling. Er zijn enkele kinderen die leren lopen en praten, maar andere kinderen lukt dat niet. Ze hebben vaak een verstandelijke beperking. Veel kinderen hebben epilepsie. Soms hebben ze een kleine lengte.
Verder kan iemand met HPE problemen hebben om het lichaam op de juiste temperatuur te houden. Ook kunnen er problemen zijn met adem halen. Of met het kloppen van het hart. Sommige mensen met HPE kunnen niet of minder goed ruiken.
Hoe oud iemand met HPE kan worden, hangt af van de klachten.
Heb je een vraag? erfolijn
erfocentrum.nl (subject: Vraag, body: Mail%20ons%20uw%20vraag%3B%20binnen%205%20werkdagen%20ontvangt%20u%20een%20antwoord.%20%0A%0AMijn%20vraag%20is%3A%20%0A) (Mail) ons.
-
Andere namen
HPE
Holoprosencephaly
Arhinencephaly
Midline cleft syndrome -
Hoe wordt het vastgesteld?
Dokters kunnen holoprosencefalie vastellen als iemand de kenmerken heeft zoals die hier boven staan, met MRI-scan van de hersenen en door DNA-onderzoek te doen. Soms wordt HPE pas later in het leven vastgesteld.
Soms zien ze bij de 13 wekenecho of de 20 wekenecho tijdens de zwangerschap dat de baby holoprosencefalie heeft.
-
Is er een behandeling?
Holoprosencefalie gaat niet over. Dokters proberen met een behandeling de kenmerken minder te maken. Voor de schisis en het waterhoofd zijn operaties mogelijk. Als een kind minder goed kan zien, kan de oogarts misschien helpen. Medicijnen kunnen helpen bij stijve spieren. Tegen de epilepsie kunnen soms medicijnen en andere behandelingen gegeven worden. De fysiotherapeut kan begeleiden bij het zo goed mogelijk leren bewegen. De logopedist kan helpen bij het leren praten en bij problemen met eten. Soms krijgt een kind dat moeite met eten heeft voeding door een slangetje (sonde). Enkele kinderen met problemen met leren kunnen extra hulp krijgen op school of naar het speciaal onderwijs gaan.
-
Hoe vaak komt het voor?
Ongeveer 1 op de 10.000 baby’s wordt met HPE geboren.
-
Wat is de oorzaak?
HPE kan verschillende oorzaken hebben. Het kan ontstaan door een afwijking in de chromosomen of een afwijking in verschillende genen. Ook bepaalde infecties of andere schadelijke zaken tijdens de zwangerschap kunnen zorgen voor HPE bij een baby. Een heel klein deel van de baby’s heeft HPE gekregen omdat de zwangere vrouw diabetes heeft en de hoeveelheid suiker in haar bloed te hoog is geweest.
Soms is holoprosencefalie een kenmerk van een erfelijk syndroom. Bij enkele mensen weten we niet wat de oorzaak is.
-
Is het erfelijk?
Ja, HPE kan erfelijk zijn.
Bij sommige kinderen is HPE de enige aandoening die een kind heeft. Dan is het meestal zo dat een kind de afwijking in het gen erft van één van de ouders. Dan is het autosomaal dominant erfelijk. Bij heel weinig kinderen gaat het om autosomaal recessieve erfelijkheid of X-gebonden erfelijkheid.
Soms is holoprosencefalie een deel van een erfelijk syndroom. Deze syndromen zijn meestal autosomaal dominant of autosomaal recessief erfelijk.
Bij een deel van de kinderen komt het door een afwijking in de chromosomen. Voorbeelden zijn trisomie 13, trisomie 18 of Smith-Lemli-Optiz syndroom.
Holoprosencefalie kan ook een niet-erfelijke oorzaak hebben of weten we niet wat de oorzaak is.
Als de oorzaak van holoprosencefalie niet duidelijk is, is er bij en volgende zwangerschap een kleine kans op nog een kind met deze aandoening.
-
Meer info voor patiënten
- KinderneurologieInformatie geschreven door een kinderneuroloog
- MedlinePlus GeneticsInformatie in het Engels over holoprosencefalie als het geen kenmerk is van een syndroom
- Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)Informatie in het Engels, met een overzicht van hoe vaak bepaalde kenmerken voorkomen
- Filmpje: Mariana heeft lobaire holoprosencefalieMonique, haar moeder, vertelt wat dat betekent voor haar dochter. Engels gesproken en automatisch ondertiteld. Uit 2023
-
Meer info voor artsen
- Orphanet
- Holoprosencephaly - Overview (GeneReviews)Overzicht van syndromale en niet-syndromale typen
- OMIMFenotypische serie
-
Expertisecentra
- Expertisecentra speciaal voor deze aandoening:
- Geen expertisecentra gevonden speciaal voor deze aandoening.
- Expertisecentra voor vormen van deze aandoening:
- Geen expertisecentra gevonden voor vormen van deze aandoening.
- Expertisecentra voor de groep van aandoeningen waar deze aandoening ook bij hoort:
-
- UMC Utrecht Expertisecentrum voor Complexe Epilepsie
- UMC Utrecht - Universitair Medisch Centrum Utrecht - UMC Utrecht
- Heidelberglaan 100
- 3584 CX UTRECHT
- +31 (0)88 755 5555
- info@umcutrecht.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- AECO - Amsterdam UMC Expertisecentrum Ontwikkelingsstoornissen
- Amsterdam UMC, locatie AMC - Kinderpolikliniek Klinische Genetica
- Meibergdreef 9
- 1105 AZ AMSTERDAM
- +31 (0)20 566 8000
- Orpha.net Expertlink
-
- Erasmus MC Expertisecentrum voor Erfelijke Neurocognitieve Ontwikkelingsstoornissen
- Erasmus MC - Erasmus Medisch Centrum - Afdeling Algemene Kindergeneeskunde
- Dr. Molewaterplein 40
- 3015 GD ROTTERDAM
- +31 (0)10 703 6146
- secretariaatalkg@erasmusmc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- UMC Utrecht Expertisecentrum voor Zeldzame Genetische Aandoeningen met Ontwikkelingsachterstand
- UMC Utrecht - Universitair Medisch Centrum Utrecht - UMC Utrecht
- Heidelberglaan 100
- 3584 CX UTRECHT
- +31 (0)88 755 5555
- info@umcutrecht.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Maastricht UMC+-Kempenhaeghe Academisch Centrum voor Epilepsie
- Maastricht UMC+ - Maastricht UMC+
- P. Debyelaan 25
- 6229 HX MAASTRICHT
- +31 (0)43 387 6543
- Orpha.net Expertlink
-
- Maastricht UMC+-Kempenhaeghe Academisch Centrum voor Epilepsie
- Kempenhaeghe Heeze - Kempenhaeghe
- Sterkselseweg 65
- 5591 VE HEEZE
- +31 (0)40 227 9022
- info@kempenhaeghe.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC Expertisecentrum voor Zeldzame Zwangerschapsgerelateerde Aandoeningen
- LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum - Polikliniek Verloskunde - GeboorteHuis Leiden
- Albinusdreef 2
- 2333 ZA LEIDEN
- +31 (0)71 526 0900
- verloskunde@lumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Radboudumc Expertisecentrum voor Aangeboren Ontwikkelingsstoornissen
- Radboudumc - Radboud universitair medisch centrum - Sectie Klinische Genetica
- Geert Grooteplein-Zuid 10
- 6525 GA NIJMEGEN
- +31 (0)24 361 3946
- erfelijkheid@radboudumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC-Juliana Kinderziekenhuis-Reinier de Graaf Gasthuis Expertisecentrum voor Zeldzame Aangeboren Afwijkingen en Verstandelijke Beperking
- LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum - LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum
- Albinusdreef 2
- 2333 ZA LEIDEN
- +31 (0)71 526 9111
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC-Juliana Kinderziekenhuis-Reinier de Graaf Gasthuis Expertisecentrum voor Zeldzame Aangeboren Afwijkingen en Verstandelijke Beperking
- HagaZiekenhuis, locatie Juliana Kinderziekenhuis - Juliana Kinderziekenhuis
- Els Borst-Eilersplein 275
- 2545 AA DEN HAAG
- +31 (0)70 210 0000
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC-Juliana Kinderziekenhuis-Reinier de Graaf Gasthuis Expertisecentrum voor Zeldzame Aangeboren Afwijkingen en Verstandelijke Beperking
- Reinier de Graaf Gasthuis - Reinier de Graaf Gasthuis
- Reinier de Graafweg 5
- 2625 AD DELFT
- +31 (0)15 260 3060
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC Expertisecentrum voor Zeldzame Endocriene en Bot Stoornissen
- LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum - LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum
- Albinusdreef 2
- 2333 ZA LEIDEN
- +31 (0)71 526 9111
- Orpha.net Expertlink
-
- Radboudumc Expertisecentrum voor Hypofyseaandoeningen
- Radboudumc - Radboud universitair medisch centrum - Radboudumc
- Geert Grooteplein-Zuid 10
- 6525 GA NIJMEGEN
- +31 (0)24 361 1111
- Orpha.net Expertlink
-
- UMCG Expertisecentrum voor Hypofyseaandoeningen
- UMCG - Universitair Medisch Centrum Groningen - Afdeling Endocrinologie en Diabetes
- Hanzeplein 1
- 9713 GZ GRONINGEN
- +31 (0)50 361 4697
- Orpha.net Expertlink
-
- Erasmus MC Expertisecentrum voor Endocriene Aandoeningen
- Erasmus MC - Erasmus Medisch Centrum - Polikliniek Endocrinologie
- Dr. Molewaterplein 40
- 3015 GD ROTTERDAM
- +31 (0)10 704 0570
- poli.endocrinologie@erasmusmc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- UMC Utrecht Expertisecentrum voor Endocriene Tumoren
- UMC Utrecht - Universitair Medisch Centrum Utrecht - Polikliniek Endocriene Oncologie
- Heidelberglaan 100
- 3584 CX UTRECHT
- +31 (0)88 755 6308
- poli-oncologie@umcutrecht.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Amsterdam UMC Expertisecentrum voor Zeldzame Endocriene Aandoeningen
- Amsterdam UMC - Amsterdam UMC
- Meibergdreef 9
- 1105 AZ AMSTERDAM
- +31 (0)20 566 9111
- ecza@amsterdamumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
Updatedatum
2 juli 2026
