Syndroom van Turner
Meisjes en vrouwen met syndroom van Turner hebben één X-chromosoom te weinig. Of één van de twee X-chromosomen heeft een andere vorm. Normaal hebben meisjes en vrouwen twee X-chromosomen met dezelfde vorm. Het syndroom van Turner is een aangeboren aandoening. Iemand kan verschillende kenmerken hebben. En die kenmerken kunnen van persoon tot persoon verschillen.
Bij iemand met Turner kan het X-chromosoom missen in alle cellen van haar lichaam. Maar soms mist ze alleen in een deel van de cellen een X-chromosoom, en heeft ze in de andere cellen van haar lichaam wel twee X-chromosomen. Dit heet mozaïcisme. Dan zijn de kenmerken vaak milder.
Meisjes met dit syndroom zijn meestal kleiner dan andere meisjes van hun leeftijd. Dat wordt vaak duidelijk als ze ongeveer 5 jaar oud zijn. Soms hebben ze een korte en brede nek. Hun handen en voeten kunnen dikker zijn. Daar verzamelt zich soms vocht dat niet goed weg kan (lymfoedeem).
Bij meisjes met Turner ontwikkelen de eierstokken zich meestal niet goed. Daardoor maakt het lichaam te weinig vrouwelijk hormoon (oestrogeen). Dat zorgt ervoor dat meisjes vaak niet ongesteld worden en geen borsten krijgen. De meeste vrouwen met het syndroom van Turner zijn niet vruchtbaar. Bij ongeveer 5 tot 7 op de 100 vrouwen met het syndroom van Turner lukt het om zonder medische hulp zwange te worden. Vaak zijn dit vrouwen met de mozaïekvorm van Turner syndroom.
Sommige meisjes worden geboren met een afwijking aan de grote lichaamsslagader. Of een afwijking aan de klep die tussen het hart en de grote lichaamsslagader zit. Soms kunnen de afwijkingen van het hart levensbedreigend zijn. Sommige meisjes en vrouwen met Turner hebben afwijkingen aan de nieren, zoals een nier die de vorm van een hoefijzer heeft. Of een nier die niet op de goede plek in het lichaam zit. Soms hebben ze problemen met horen. Iemand kan ook problemen krijgen aan de ogen of de lever. Vrouwen en meisjes met Turner hebben vaker een hoge bloeddruk, overgewicht en auto-immuunziekten.
De meeste meisjes en vrouwen met Turner hebben een normale intelligentie, maar ze kunnen het wel moeilijker vinden om te leren. Soms hebben ze moeite met het omgaan met andere mensen. Ook kan het langer duren om bepaalde bewegingen aan te leren, zoals fietsen, zwemmen of autorijden.
Heb je een vraag? erfolijn
erfocentrum.nl (body: Mail%20ons%20uw%20vraag%3B%20binnen%205%20werkdagen%20ontvangt%20u%20een%20antwoord.%20%0A%0AMijn%20vraag%20is%3A%20%0A%0A) (Mail) ons.
-
Andere namen
Gonadale dysgenesie
Monosomie X
Turner syndrome
Monosomy X
Ullrich-Turner syndrome
45,X0 syndrome
45,X syndrome -
Hoe wordt het vastgesteld?
Dokters kunnen denken aan het syndroom van Turner als een meisje of vrouw de kenmerken heeft die hierboven staan. Dokters kunnen het syndroom van Turner vaststellen door DNA-onderzoek te doen.
Soms worden op een echo tijdens de zwangerschap bepaalde kenmerken gezien van dit syndroom
-
Is er een behandeling?
Het syndroom van Turner kan niet genezen. Dokters geven een behandeling om de klachten minder te maken.
Kijk voor informatie over de behandeling op de website van Turner Contact Nederland. En bij de informatie over leven met Turner tijdens de jeugdjaren, puberteit en volwassenheid.
-
Hoe vaak komt het voor?
Ongeveer 1 op de 2.500 meisjes wordt geboren met het syndroom van Turner.
-
Wat is de oorzaak?
Normaal hebben meisjes en vrouwen twee X-chromosomen. Iemand met het syndroom van Turner heeft maar één normaal X-chromosoom. Het andere X-chromosoom mist of heeft een andere vorm. Dit komt omdat er bij de ouders iets mis is gegaan bij het maken van eicellen of zaadcellen.
Bij de mozaïekvorm van Turner is er een fout ontstaan bij de ontwikkeling van het kind tijdens de zwangerschap. Daardoor missen alleen sommige cellen een X-chromosoom. Andere cellen in het lichaam hebben wel twee X-chromosomen.
Op het X-chromosoom liggen verschillende genen. Van één van die genen weten we waarom het voor klachten zorgt als je die mist. Dat is het SHOX-gen. Als een meisje dat gen mist, krijgt ze problemen met groeien. Voor de andere genen weten we nog niet waarom iemand klachten krijgt als die genen missen.
-
Is het erfelijk?
Nee, het syndroom van Turner is meestal niet erfelijk. Maar ouders van een dochter met het syndroom van Turner hebben heel kleine kans dat een volgende dochter ook Turner syndroom heeft. Dit is zo bij minder dan 1 op de 100 ouderparen.
Er is ook een zeldzame, erfelijke vorm van het syndroom van Turner. Dan gaat het om een afwijking aan het X-chromosoom die van ouder op kind kan worden doorgegeven. -
Kinderwens
Heb je een dochter met Turner syndroom en wil je een kind? Dan kun je dat met je dokter bespreken. Je dokter kan je misschien verwijzen naar een erfelijkheidsarts. Die kan je informatie op maat geven over de mogelijkheden bij een volgende zwangerschap.
Als je zwanger bent van een meisje met het syndroom van Turner, is er meer kans op een miskraam.
Heb je Turner syndroom en wil je een kind? Dan kun je daarover praten met je dokter. Die kan je informatie op maat geven.
Algemene informatie over de mogelijkheden, kun je bijoorbeeld vinden op de website van Freya.
-
Meer info voor patiënten
- Turner Contact NederlandInformatie en lotgenotencontact
- Zorgpad syndroom van TurnerRadboudUMC
- KinderneurologieInformatie geschreven door een kinderneuroloog
- Huisartsenbrochure Syndroom van Turner (2016)Bij deze brochure horen apart te downloaden brieven voor:huisartspatiënt
- Cyberpoli: 45, X0 of het syndroom van TurnerInformatie, filmpjes en je kunt vragen stellen aan een aantal deskundigen. Cyberpoli is bedoeld voor jongeren van 13 tot 26 jaar en voor hun ouders, broers en zussen
- Kind en GroeiKinderen met Turner syndroom kunnen worden behandeld met groeihormonen
- Ik heb datInformatie speciaal voor kinderen
- Hoe is het om te leven met het syndroom van Turner?Ilona (38) vertelt erover. Uit 2017
- 'Bij een eerste blik op haar babyvoetjes, schrok ik' Elia heeft syndroom van Turner. Uit 2025
- 'Voor veel jonge vrouwen is de onvruchtbaarheid een grote schok, ik worstel nu vooral met mijn gehoorverlies'Loes (48) hoort op 39-jarige leeftijd dat zij het syndroom van Turner heeft. Portretblog door erfelijkheidsarts Cora Aalfs. Uit 2022
- Willeke heeft het syndroom van TurnerZe heeft de mozaïekvorm van Turner syndroom en vertelt haar verhaal om mensen te stimuleren vooral door te blijven vragen als je ‘onverklaarbare’ klachten hebt. Uit 2023
- Tips voor leerkrachten van meisjes met Turner in het basisonderwijsFolder van 2 pagina's. Uit 2019
- Filmpje: Syndroom van TurnerAnimatie. Nederlands gesproken en geschreven ook over mogelijke aanpassingen in het onderwijs. Automatische Nederlanse ondertiteling. Uit 2015
- MedlinePlus GeneticsInformatie in het Engels
- Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)Informatie in het Engels, met een overzicht van hoe vaak bepaalde kenmerken voorkomen
-
Meer info voor artsen
- Huisartsenbrochure Syndroom van Turner (2016)Bij deze brochure horen apart te downloaden brieven voor:huisartspatiënt
- Werkdocument Turner syndroomVlaams-Nederlands Multidisciplinair Netwerk Turner syndroom, 2020
- Richtlijn behandeling van kleine lengte bij het syndroom van Turner (2012)Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
- Syndroom van Turner (maart 2014)Samenvatting van een referaat in het kader van de AVG-opleiding en de opleiding Klinische Genetica ErasmusMC
- Medische begeleiding van mensen met het Turner syndroom (okt. 2013)Informatie en advies voor (huis)arts en tandarts. Geschreven in het kader van de AVG-opleiding
- Turner Contact NederlandInformatie voor professionals en zorgverleners
- Orphanet
- StatPearlsInformatie van de National Library of Medicine
-
Expertisecentra
- Expertisecentra speciaal voor deze aandoening:
-
- Radboudumc Expertisecentrum Geslacht & Gender
- Radboudumc - Radboud universitair medisch centrum - Afdeling Kinderendocrinologie
- Geert Grooteplein-Zuid 10
- 6525 GA NIJMEGEN
- +31 (0)24 361 4415
- secretariaat.vkkg@radboudumc.nl
- Orpha.net Expertlink
- Expertisecentra voor vormen van deze aandoening:
- Geen expertisecentra gevonden voor vormen van deze aandoening.
- Expertisecentra voor de groep van aandoeningen waar deze aandoening ook bij hoort:
-
- Radboudumc Expertisecentrum Geslacht & Gender
- Radboudumc - Radboud universitair medisch centrum - Afdeling Kinderendocrinologie
- Geert Grooteplein-Zuid 10
- 6525 GA NIJMEGEN
- +31 (0)24 361 4415
- secretariaat.vkkg@radboudumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Erasmus MC Expertisecentrum voor DSD
- Erasmus MC - Erasmus Medisch Centrum - Polikliniek Kinderendocrinologie
- Dr. Molewaterplein 40
- 3015 GD ROTTERDAM
- +31 (0)10 703 6643
- bo.skz@erasmusmc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Radboudumc Expertisecentrum voor Aangeboren Urogenitale Aandoeningen
- Radboudumc - Radboud universitair medisch centrum - Afdeling Kinderurologie
- Geert Grooteplein-Zuid 10
- 6525 GA NIJMEGEN
- +31 (0)24 361 4415
- secretariaat.uro@radboudumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- UMC Utrecht Expertisecentrum voor Erfelijke en Aangeboren Nier- en Urinewegaandoeningen
- UMC Utrecht - Universitair Medisch Centrum Utrecht - Polikliniek Genetica
- Heidelberglaan 100
- 3584 CX UTRECHT
- +31 (0)88 755 3800
- erfadv@umcutrecht.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- LUMC Expertisecentrum voor Zeldzame Endocriene en Bot Stoornissen
- LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum - LUMC - Leids Universitair Medisch Centrum
- Albinusdreef 2
- 2333 ZA LEIDEN
- +31 (0)71 526 9111
- Orpha.net Expertlink
-
- Amsterdam UMC Expertisecentrum voor Zeldzame Endocriene Aandoeningen
- Amsterdam UMC - Amsterdam UMC
- Meibergdreef 9
- 1105 AZ AMSTERDAM
- +31 (0)20 566 9111
- ecza@amsterdamumc.nl
- Orpha.net Expertlink
-
- Amsterdam UMC Expertisecentrum voor Zeldzame Pediatrische Aandoeningen van Nieren en Urinewegen
- Amsterdam UMC, locatie AMC - Polikliniek Kindernefrologie
- Meibergdreef 9
- 1105 AZ AMSTERDAM
- +31 (0)20 566 8000
- Orpha.net Expertlink
-
- UMCG Expertisecentrum 'Uniek' voor Zeldzame Genetische Oorzaken voor Ontwikkelingsachterstand
- UMCG - Universitair Medisch Centrum Groningen - Polikliniek Klinische Genetica
- Hanzeplein 1
- 9713 GZ GRONINGEN
- +31 (0)50 361 7229
- Orpha.net Expertlink
-
Updatedatum
11 augustus 2026
