Dementie en erfelijkheid

Veelgestelde vragen

Ja, er is verschil. Maar deze namen worden vaak voor hetzelfde gebruikt.

Dementie is een verzameling kenmerken. Kenmerken die je krijgt omdat de hersenen slechter gaan werken. Je vergeet steeds meer en kan steeds minder goed nadenken. 

Oorzaken van dementie zijn heel verschillend. Eén oorzaak is de ziekte van Alzheimer. Dat is bij ongeveer 7 op de 10 (70%) mensen zo. Bij de rest is er een andere oorzaak. Bij ruim 50 andere ziektes is dementie één van de kenmerken.

Alzheimer is een ziekte op zich. De oorzaak van Alzheimer is dat hersencellen afbreken (De hersenen zijn opgebouwd uit hersencellen). Meestal begint het na het 65e levensjaar. Niet iedereen krijgt het, maar waarom dat zo is weten we niet. Ouder worden speelt zeker een rol.

Bij de ziekte van Alzheimer is er meer moeite om nieuwe informatie te onthouden. Mensen krijgen problemen met het begrijpen van dingen en worden vergeetachtig. Je wordt door het veranderd functioneren steeds meer afhankelijk van de hulp van andere mensen.

Meer lezen over de ziekte van Alzheimer? Klik hier.

De kans dat iemand dement wordt, is 1 op 5 (20%). Dus niet elke oudere wordt dement.

Dat je geen kans hebt om dement te worden, is niet zo absoluut te zeggen. In het algemeen heeft ieder mens een kans van 1 op 5 (20%) op dementie. Dementie is een groep van ruim vijftig ziektes. Er zijn dus vele vormen van dementie met verschillende oorzaken.

Soms is dementie een kenmerk van een andere ziekte. Dat kan een erfelijke of een niet-erfelijke ziekte zijn.

Meer weten? Zie: Alles op een rij

De ziekte van Alzheimer is meestal niet erfelijk. Er zijn zaken die de kans verhogen. De belangrijkste is leeftijd. Andere risico’s zijn bijvoorbeeld roken, ongezonde leefstijl, diabetes en hoge bloeddruk. Maar niet iedereen voor wie dit geldt, krijgt Alzheimer.

Bij ongeveer 5 op 100 (5%) families waarin de ziekte van Alzheimer voor het 65ste jaar begint, is de oorzaak meestal wel erfelijk. Dan is er 50% kan dat je de ziekte van je ouders erft. De erfelijke vorm van Alzheimer erft namelijk autosomaal-dominant over. Meer lezen over Alzheimer? Klik hier.

Dat kan, maar hoeft niet. Vergeetachtigheid is iets anders dan dementie.

Als je ouder wordt, reageer je trager. Het duurt langer voor je nieuwe dingen begrijpt. Net als de rest van je lichaam werkt je geheugen steeds een beetje minder.  

De huisarts kan onderzoeken wat de reden is dat je vergeetachtig wordt. Soms is het beginnende dementie. Dan kan je verwezen worden naar een geriater (specialist voor ouderen).

Soms betekent dat dat het om een erfelijke vorm gaat. Er is een vorm van de ziekte van Alzheimer die vóór het 65ste jaar begint. Uit DNA-onderzoek kan blijken dat het om de erfelijke vorm van Alzheimer gaat. Deze ziekte erft autosomaal-dominant over.

Wat autosomaal-dominant is wordt hier (met filmpje) uitgelegd .

Als bekend is door welke fout in het DNA je oma Alzheimer heeft gekregen, kunnen familieleden soms DNA-onderzoek laten doen bij een afdeling Klinische Genetica. Dan weten ze of ze ook die fout in hun DNA hebben en de ziekte kunnen krijgen. Of je dat wilt weten, is een persoonlijk keuze.

Door gezond te leven, bezig te blijven en veel te bewegen kun je dementie uitstellen. Daar wordt nog meer onderzoek naar gedaan.

Er zijn nu meer dan 15 genen bekend die te maken kunnen hebben met Alzheimer. Waarschijnlijk worden er nog meer gevonden. 

Genen zijn in zeldzame gevallen de oorzaak van Alzheimer. Meestal is het niet erfelijk. Leeftijd is de belangrijkste factor voor het krijgen van deze aandoening. Ook bijvoorbeeld roken, een ongezonde leefstijl, diabetes en een hoge bloeddruk verhogen de kans op de ziekte van Alzheimer. Maar niet iedereen voor wie dit geldt, krijgt Alzheimer

In ongeveer een vierde (25%) van de gevallen komt Alzheimer vaker in de familie voor; dan hebben twee of meer mensen in de familie het. 

Binnen deze groep krijgt ongeveer 95 op 100 (95%) van de mensen de ziekte na hun 60-65ste jaar.

Bij de overige 5 op 100 (5%) van de mensen met Alzheimer begint de ziekte al voor hun 65ste jaar. Als dat zo is, kan uit DNA-onderzoek bij een afdeling Klinische Genetica blijken dat het de erfelijke vorm van Alzheimer is en je 50% kans hebt op erven (autosomaal-dominante overerving ). Een uitleg (met filmpje) van wat autosomaal-dominante overerving is, vind je hier

Als bekend is door welke fout in het DNA iemand Alzheimer heeft gekregen, is soms DNA-onderzoek mogelijk bij familieleden. Als familieleden dit onderzoek laten doen, kunnen ze erachter komen of ze ook kans hebben op Alzheimer. Of je dit onderzoek laat doen, is een persoonlijke keuze.

In 25 tot 40 op de 100 gevallen (25 tot 40%) is frontotemporele dementie erfelijk. Soms heeft frontotemporale dementie (FTD) een erfelijke oorzaak die met DNA-onderzoek te vinden is. Het gaat dan om een fout in het DNA .

Iemand met de erfelijke vorm van FTD heeft 1 op 2 (50%) kans om dit aan een kind door te geven. Dit noemen we autosomaal dominante overerving.

Frontotemporale dementie (FTD) is een vorm van dementie waarbij vooral het voorste deel van de hersenen beschadigd is.

Dat kan. De ziekte van Parkinson is een hersenziekte. Parkinson begint meestal met trager bewegen, stijfheid en beven. De kenmerken worden geleidelijk erger. Vooral in de laatste fase van de ziekte van Parkinson komt vaak dementie voor.

Op zich is small vessel disease (SVD) niet erfelijk. SVD is een groep aandoeningen waarbij de kleine bloedvaten in de hersenen beschadigd raken. Een hoge bloeddruk en bepaalde herseninfarcten dragen soms bij aan SVD. Het komt vaker voor bij oudere mensen.

Soms is SVD een onderdeel van een erfelijke ziekte.

Lewy body dementie is bijna nooit erfelijk. Het Alzheimercentrum zuidwest Nederland doet onderzoek naar de genen die invloed hebben op het ontstaan van Lewy body dementie. Je kunt met dit centrum contact opnemen om te vragen of ze het DNA van je vrouw willen afnemen en kunnen bewaren.

Het syndroom van Korsakov is niet erfelijk. Het ontstaat door een tekort aan vitamine B1. Een tekort aan vitamine B1 ontstaat door slechte voeding en doordat het voedsel niet goed wordt opgenomen. Dit kan verschillende oorzaken hebben, maar komt vooral voor bij mensen die overmatig alcohol gebruiken.

Iemand met het syndroom van Korsakov heeft geheugenverlies en kan minder goed dingen plannen. Het lijkt op dementie, maar het syndroom van Korsakov is eigenlijk geen dementie. Bij het syndroom van Korsakov kunnen de hersenen beschadigen, maar als men weer gezond gaat eten en een gezonde leefstijl aanneemt, nemen de kenmerken niet toe. Bij dementie nemen de kenmerken in de loop van de tijd juist wel toe.

Meer weten? Kijk bij Alles op een rij.

Diabetes is een van de risico’s voor dementie. Andere risico’s zijn bijvoorbeeld leeftijd, roken, ongezond eten en hoge bloeddruk. Er komt steeds meer zicht op de risico’s. Hoe meer risico’s je hebt, hoe meer kans op dementie. Maar dat wil nog niet zeggen dat je ook dementie krijgt.

Soms heeft dat met elkaar te maken. Zowel de hersentumor zelf als de behandeling ervan kunnen hersenweefsel beschadigen. Dan krijgen sommige mensen kenmerken van dementie. Voorbeelden zijn problemen met het onthouden van dingen, het plannen van dagelijkse bezigheden en gedragsveranderingen.

Hoge bloeddruk is één van de risico’s voor Alzheimer. Andere risico’s zijn bijvoorbeeld leeftijd, roken en ongezond eten. Er komt steeds meer zicht op de risico’s. Hoe meer risico’s je hebt, hoe meer kans. Maar dat wil nog niet zeggen dat je ook Alzheimer krijgt.

Dementie en autisme zijn aandoeningen van de hersenen. Het gedrag van mensen met Alzheimer en mensen met autisme kan op elkaar lijken. Sommige onderzoeken suggereren dat mensen met hersenaandoeningen zoals autisme bij het ouder worden sneller verstandelijk achteruit gaan dan de meeste mensen. Maar er is meer onderzoek nodig voordat geconcludeerd kan worden dat autisme de kans op dementie vergroot.

Mensen met Downsyndroom krijgen bijna altijd ziekte van Alzheimer. Ook gebeurt dit meestal op jongere leeftijd. Dat komt omdat mensen met Down een extra chromosoom 21 hebben. Op dat chromosoom zit een gen dat verband houdt met het ontstaan van Alzheimer.

Kijk bij Alles op een rij voor meer informatie.

Wist je dat?