Overslaan en naar de inhoud gaan

DNA-thuistesten over gezondheid

Sommige bedrijven buiten de zorg bieden DNA-thuistesten over je gezondheid aan. Deze internettesten of thuistesten zeggen iets over je fitheid of kans op bepaalde ziektes. Of over eigenschappen die zorgen dat je goed bent in een bepaalde sport. 

Wat komt er uit de test?

Uit een DNA-gezondheidstest komt bijvoorbeeld of je een hoger risico hebt op borstkanker of hoge bloeddruk. Of dat je aanleg hebt voor Alzheimer of Parkinson. Over welke ziektes of eigenschappen je een uitslag krijgt, verschilt per bedrijf. Sommige bedrijven onderzoeken ook of je drager bent van bepaalde zeldzame ziektes, bijvoorbeeld Cystic Fibrosis of sikkelcelziekte.

Verhoogde kans op een ziekte?

Heb je volgens de uitslag van een thuistest een verhoogde kans op een ziekte? Dat betekent niet altijd dat je deze ziekte ook krijgt. Want er zijn meerdere genen die invloed hebben en die testen ze niet allemaal. Ze kijken maar naar een klein deel van je DNA
Vaak zijn ook niet al die genen bekend en weten we niet precies hoe ze (samen) een rol spelen. 
Het gaat in deze testen ook meestal om ziektes met meerdere oorzaken. Genen zijn zeker niet de enige oorzaak. Of je bijvoorbeeld rookt, beweegt en hoe gezond je eet heeft ook veel invloed. Er kan bijvoorbeeld uit de thuistest komen dat je weinig kans hebt op kanker. Die conclusie komt uit een deel van je DNA. Maar als je rookt, is die kans op kanker veel groter. Daar gaat de test niet over. De test geeft dus nooit een compleet beeld van je risico.

Drie keer verhoogde kans?

Soms komt er uit een thuistest dat je bijvoorbeeld een drie keer zo grote kans hebt op een bepaalde ziekte. Maar wat betekent dit nu eigenlijk? Een drie keer hogere kans dan wat? Meestal wordt het vergeleken met de kans van de gemiddelde persoon. Als de kans om die ziekte te krijgen bijvoorbeeld gemiddeld 1% is, dan is een drie keer verhoogde kans 3%. Dat is 3 op de 100. Dat klinkt al een stuk minder dan een ‘drie keer hogere kans’. 
Heb je een DNA-thuistest gedaan en heb je vragen over de uitslag? Ga dan naar je huisarts.

DNA-onderzoek in het ziekenhuis

Er zijn grote verschillen tussen DNA-thuistesten en DNA-onderzoek in het ziekenhuis.

  • Voor DNA-onderzoek in het ziekenhuis heb je een verwijzing nodig. De zorgverzekeraar vergoedt deze testen (de kosten kunnen wel van je eigen risico af gaan). Is er een medische reden voor DNA-onderzoek? Dan kan de huisarts jou verwijzen naar de polikliniek klinische genetica
  • In het ziekenhuis word je begeleid en krijg je voorlichting. Ook krijg je uitleg bij de uitslag. Dit gebeurt niet bij een thuistest.
  • Het DNA-onderzoek in het ziekenhuis is ook anders. Als ze aan een bepaalde ziekte denken, kijken ze naar het hele gen. Bij een thuistest kijken ze maar naar stukjes van dat gen. De bedrijven die thuistesten aanbieden kunnen daardoor ziektes missen.
  • De poliklinieken klinische genetica die het DNA-onderzoek in het ziekenhuis doen, hebben een vergunning van de Nederlandse overheid. Dat betekent dat hun testen en voorlichting getest zijn en in de gaten worden gehouden. Commerciële genetische (thuis) testen hebben deze vergunning niet. Ze worden niet door de overheid onderzocht of beoordeeld.

Om over na te denken

Wat wil je uit de test halen?

Bedenk vooraf goed wat je eigenlijk wilt met de test. Wil je meer weten over bepaalde eigenschappen of ziektes? Komen er bepaalde ziektes voor in je familie? Heb je bepaalde klachten? Kijk dan goed of het bedrijf deze ook onderzoekt. Dat kan erg verschillen per bedrijf en per test. Besef dat ze maar een heel klein deel van je DNA bekijken, dus je krijgt geen compleet beeld. Vragen over je gezondheid kun je ook altijd met je huisarts bespreken.

Heftige uitslag

Bedenk ook vooral wat je niet wilt weten. Soms komt er een uitslag uit de test, die je liever niet had geweten. Bijvoorbeeld dat je meer kans hebt om op latere leeftijd de ziekte van Alzheimer te krijgen. Komt een erfelijke ziekte in je familie voor? En heb jij kans om het ook te krijgen of het aan je kind door te geven? Dan kun je vragen of de huisarts je naar de klinisch geneticus wil verwijzen.

DNA zegt niet alles

Veel ziektes hebben meerdere oorzaken. Niet alleen je genen maar ook hoe je leeft en wat je hebt meegemaakt kan invloed hebben. De kans op de meeste ziektes is dus niet goed te voorspellen met een DNA-thuistest.

Onterechte zorgen

Door sommige uitslagen van een thuistest krijgen mensen onterecht zorgen. Bijvoorbeeld als je iets meer kans hebt op een bepaalde ziekte dan de gemiddelde man of vrouw van jouw leeftijd. Maar dat wil nog helemaal niet zeggen dat je de ziekte ook krijgt. Waarschijnlijk is de kans veel groter dat je de ziekte helemaal niet krijgt. 

Onterecht gerustgesteld

Een medisch DNA-onderzoek in het ziekenhuis en een thuistest onderzoeken niet hetzelfde. Als ze in het ziekenhuis op zoek gaan naar een afwijking (mutatie) in het DNA, bekijken ze het hele gen. Een internettest kijkt alleen naar een paar stukjes in het gen. De thuistest kan dus makkelijk een afwijking in een gen en dus een ziekte missen. De thuistest geeft dan geen hoger risico, terwijl je in werkelijkheid misschien wel een hoger risico loopt.

Betrouwbaarheid DNA-thuistest

Soms klopt de uitslag niet. Bedrijven zijn namelijk niet altijd duidelijk over welk laboratorium de test uitvoert. Je kunt dus niet weten of ze betrouwbaar zijn of niet. Deze bedrijven worden niet gecontroleerd door de overheid. Als uit de uitslag komt dat je een foutje in je DNA hebt, weet je dus niet zeker of dat klopt.

Gezonder leven of niet

Sommige mensen gaan gezonder leven door de uitslag van een DNA-test. Ze gaan bijvoorbeeld vaker even bewegen als ze op kantoor zitten, om trombose te voorkomen. Of ze stoppen met roken om hun kans op (long)kanker te verlagen. 
Maar soms gaan mensen zich juist minder gezond gedragen door de uitslag. Als ze horen dat ze ergens meer kans op hebben, krijgen mensen soms het gevoel dat er toch niets tegen te doen is. Dat is meestal niet waar! Door gezond te leven kun je het risico op veel ziekten verlagen. 

Jouw DNA

Officieel mag het bedrijf niets met jouw DNA doen, wat niet is afgesproken. Maar je weet nooit wat er in de toekomst gebeurt. Het bedrijf kan bijvoorbeeld worden overgenomen of failliet gaan. Kan jouw DNA op straat komen te liggen? Of kunnen ze jouw gegevens doorverkopen? Sommige mensen zijn bezorgd dat hun gegevens bij verzekeraars of farmaceuten terecht zouden kunnen komen. Lees in ieder geval altijd de kleine lettertjes voor je een thuistest doet. Of stuur een mail naar het bedrijf.

Kosten DNA-thuistest

De kosten van een thuistest verschillen per bedrijf. Vaak ligt de prijs tussen de enkele tientallen tot enkele honderden euro’s. Dit is vaak ook afhankelijk van wat het bedrijf onderzoekt. Deze kosten worden niet vergoed door je zorgverzekeraar. Alleen DNA-testen in het ziekenhuis worden vergoed door je zorgverzekeraar. Wel betaal je de test van je eigen risico als die nog niet op is.

Voeding en supplementen na DNA-thuistest

Door sommige testen kun je het gevoel krijgen dat je bepaalde voeding of supplementen nodig hebt. Soms verkoopt het bedrijf je deze ook. Ze bieden soms voedingsmiddelen of supplementen aan ‘die precies bij jouw DNA passen’. Maar welk voedsel goed is voor jou, kun je niet aan je DNA aflezen.

Heb je een vraag? erfolijn [at] erfocentrum.nl (subject: Vraag, body: Naam%3A%0A%0AMijn%20vraag%20is%3A) (Mail) ons.